دعاوی بین المللی و داوری
دعاوی بینالمللی به اختلافات حقوقی و قضایی گفته میشود که حداقل یکی از عناصر آن (مانند تابعیت، اقامت، محل انجام قرارداد، یا محل وقوع ضرر) خارج از مرزهای ایران است. به بیان دیگر، زمانی یک دعوا «بینالمللی» محسوب میشود که روابط حقوقی میان طرفین، از محدودهی داخلی یک کشور فراتر رود.
نمونه های دعاوی بین المللی
- اختلافات ناشی از قراردادهای تجاری بینالمللی (خرید و فروش کالا، سرمایهگذاری مشترک، حملونقل بینالمللی، بیمه و بانکی)
- دعاوی سرمایهگذاران خارجی علیه دولت میزبان یا بالعکس
- اختلافات مربوط به اجرای احکام و آرای خارجی در ایران یا اجرای آرای محاکم ایران در خارج از کشور
- دعاوی بین شرکتهای چندملیتی که یکی از طرفین ایرانی است
- دعاوی حقوق مالکیت فکری بینالمللی (علائم تجاری، پتنتها، حق نشر)
مبانی قانونی دعاوی بینالمللی
قانون مدنی ایران (مواد 961 تا 975): مقررات مربوط به تعارض قوانین، تابعیت، اقامتگاه و صلاحیت قضایی.
قانون آیین دادرسی مدنی (مواد 301 تا 510): در مورد صلاحیت دادگاهها، اجرای احکام خارجی و داوری.
قانون داوری تجاری بینالمللی مصوب 1376: اصلیترین قانون ویژهی داوریهای بینالمللی در ایران.
معاهدات بینالمللی مانند:
- کنوانسیون نیویورک 1958 درباره شناسایی و اجرای احکام داوری خارجی (که ایران در سال 1380 به آن پیوست).
- کنوانسیون ICSID (در زمینهی حل اختلافات سرمایهگذاری بین دولتها و اتباع دولتهای دیگر).
مفهوم داوری (Arbitration)
داوری روشی جایگزین برای حل اختلاف است که در آن، طرفین بهجای مراجعه به دادگاه، حل اختلاف خود را به شخص یا مرجع بیطرفی به نام داور یا هیئت داوری میسپارند.
انواع داوری در ایران
- داوری داخلی: هر دو طرف ایرانیاند و محل داوری داخل کشور است.
- داوری بینالمللی: زمانی که حداقل یکی از طرفین خارجی باشد یا محل اجرای تعهد یا مرکز اصلی تجارت در خارج از ایران باشد.
مزایای داوری بینالمللی
- سرعت بیشتر در رسیدگی
- تخصصی بودن داوران
- محرمانه بودن روند رسیدگی
- قابلیت اجرای رأی در سطح بینالمللی (بهویژه بر اساس کنوانسیون نیویورک)
- پرهیز از نظامهای قضایی داخلی که ممکن است بیطرف نباشند
نهادهای داوری معتبر
- مرکز داوری اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران (ACIC)
- مهمترین نهاد داوری در کشور
- دارای آییننامه خاص و فهرست داوران بینالمللی
- مرکز داوری اتاق بازرگانی تهران
- داوریهای موردی (ad hoc) بر اساس توافق طرفین و قواعدی مانند UNCITRAL Arbitration Rules
مصادیق دعاوی قابل داوری
- اختلافات ناشی از قراردادهای تجاری بینالمللی
- اختلافات مربوط به سرمایهگذاری خارجی
- اختلافات حملونقل، بیمه، ساختوساز (FIDIC Contracts)
- دعاوی بانکی بینالمللی
- اختلافات مربوط به انرژی و نفت
موارد غیرقابل داوری
بر اساس ماده 34 قانون داوری تجاری بینالمللی و مواد قانون آیین دادرسی مدنی:
- دعاوی مربوط به نکاح، طلاق، نسب، ورشکستگی، انحلال شرکتها و امور جزایی
- دعاوی مربوط به امور عمومی و حاکمیتی دولت
- دعاوی که خلاف نظم عمومی یا اخلاق حسنه باشند
روند داوری بینالمللی (خلاصه مراحل)
- توافقنامه داوری بین طرفین (شرط یا قرارداد مستقل)
- تشکیل هیئت داوری و تعیین داوران
- ارائه لوایح و مستندات طرفین
- تشکیل جلسات استماع (Hearing)
- صدور رأی داوری
- شناسایی و اجرای رأی در دادگاه صالح (در ایران یا کشور خارجی)
نقش وکیل پایه یک دادگستری در دعاوی بینالمللی و داوری
- تنظیم و بازبینی قراردادهای بینالمللی و شروط داوری
- مشاوره در انتخاب قانون حاکم (Governing Law) و مرجع داوری (Seat of Arbitration)
- نمایندگی موکل در جریان داوری یا در دادگاههای ایران برای اجرای رأی
- دفاع از موکل در برابر ابطال یا اجرای رأی داوری خارجی
- همکاری با نهادهای داوری بینالمللی و تنظیم لایحههای انگلیسی یا دوزبانه
